Bài diễn văn lễ hoàn thành chương trình giáo dục THCS và THPT của thầy Phan Thế Trường — Chủ tịch Hội đồng Trường THCS – THPT Trương Vĩnh Ký. Buổi lễ diễn ra vào chiều tối ngày 29/05/2026 trong bầu không khí hân hoan, ấm áp tình thầy trò và ngập tràn cảm xúc tri ân. Kính mời quý vị phụ huynh, các thầy cô giáo cùng các em học sinh đọc toàn văn bài phát biểu đầy ý nghĩa này dưới đây.

BÀI DIỄN VĂN

LỄ HOÀN THÀNH CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC THCS VÀ THPT

Tại sân ga tàu ở Nước cộng hòa Czech có bức tượng tạc người đàn ông đeo kính, trên tay bế đứa trẻ. Đứng cạnh ông là bé gái. Người đàn ông này tên là Nicholas Winton, Ông đã có công giải cứu 669 trẻ em Do Thái khỏi nạn diệt chủng của Đức quốc xã. Ông được mệnh danh là “Người hùng thầm lặng thế kỷ 20”

Câu chuyện được bắt đầu vào năm 1938. Winton khi đó là nhà môi giới chứng khoán, có hẹn với bạn đến Thụy Sĩ trượt tuyết. Tuy nhiên, ông đã hủy kỳ nghỉ của mình một cách không do dự, và bay tới Praha khi một người bạn nhờ giúp đỡ. Bạn của Winton khi đó làm công việc trợ giúp những người tị nạn ở một thành phố phía tây của Tiệp Khắc vừa bị Đức sáp nhập. Thành phố này phần lớn là người Do Thái. Lúc này, nhiều người đã biết rằng chiến tranh chắc chắn sẽ nổ ra và mọi người không thể trốn thoát khỏi nước Đức, đặc biệt là trẻ em.

Chàng trai trẻ Winton nhận thấy mình có thể giúp đỡ những đứa trẻ trốn thoát sang Anh. Winton đã dùng chính căn phòng mình thuê trong khách sạn làm nơi trung chuyển. Việc giúp đỡ những đứa trẻ đi tị nạn cần rất nhiều tiền. Winton cùng những người bạn và mẹ mình đi quyên góp tiền khắp nơi.

Sau đó, Winton trở thành sĩ quan trong không quân Hoàng gia Anh trong Chiến tranh thế giới thứ hai, rồi làm việc trong các tổ chức tị nạn và hội từ thiện hỗ trợ người già. Năm 1983, ông được khen thưởng cho công việc từ thiện của mình.

Năm 1988, đài BBC đã làm một chương trình về Winton, nội dung nói về những cuộc giải cứu của ông năm xưa. Chương trình có tên là That’s life (Thế mới là sống). Ông không hề biết những người ngồi quanh mình khi đó là những đứa trẻ năm xưa được mình cứu sống. Khi MC chương trình hỏi rằng: “Trong số những người ngồi đây, ai đã được Winton cứu sống”, Winton quay lại thì thấy cả hội trường đã đứng lên. Ông nghẹn ngào lấy khăn chấm nước mắt, và mọi người ở đó đều khóc. Và đây cũng chính là một trong những khoảnh khắc xúc động nhất trong lịch sử của đài BBC.

Năm 2003, Winton được Nữ hoàng Anh phong tước hiệp sĩ ở tuổi 94 vì “những phụng sự cho nhân loại”. Năm 2015, Winton qua đời sau một giấc ngủ yên bình, hưởng thọ 106 tuổi. Người dân Czech đều coi ông như một người hùng đáng kính.

1. Chúng ta đã học được gì ngang qua câu chuyện về Ông Winton “Người hùng thầm lặng thế kỷ 20”?

Bước ngoặt của cuộc đời Winton nằm ở chỗ ông từ bỏ cuộc vui mang tính giải trí đó là trượt tuyết để chọn làm một điều cao cả hơn “ông có hẹn với bạn đến Thụy Sĩ trượt tuyết. Tuy nhiên, ông đã hủy kỳ nghỉ của mình một cách không do dự, và bay tới Praha khi một người bạn nhờ giúp đỡ”. Một quyết định thể hiện ba yếu tố của tam quan trong triết học rất rõ nét. Tắt một lời, Tam quan là gì? Tam quan là ba quan điểm cơ bản hình thành nên nhận thức và cách ứng xử của một người: là hệ tiêu chuẩn ra quyết định và lựa chọn hành động, bạn

nghĩ gì, bạn tin gì thì bạn sẽ hành động như vậy, tam quan quyết định bạn làm nghề gì, bạn yêu ai, bạn phản ứng như thế nào khi bị phản bội, tam quan là gốc nhận thức, từ đó sinh ra hành động.

Yếu tố thứ nhất của tam quan là thế giới quan. Trong quyết định hủy bỏ kỳ nghỉ một cách không do dự của Ông Winton, cho ta thấy ông không nhìn thế giới là hơn thua, ông không nhìn thế giới là phải hưởng thụ, nhưng, ông nhìn thế giới là nhân quả nên ông sống cẩn trọng để hạn chế tạo nghiệp xấu. Ông nhìn thế giới vận hành theo quy luật “không ai cho đi điều tốt ở đời này mà không nhận lại gấp trăm đời sau”.

Yếu tố thứ 2 của tam quan là nhân sinh quan: Chỉ khi trong Ông đã hình thành ý nghĩa của cuộc sống là phải tử tế và biết giúp đỡ người khác. Sống không ích kỷ chỉ nghĩ cho bản thân. Sống là phải trao ban, là để phục vụ nên ông mới dứt khoát từ bỏ kỳ nghỉ một cách không do dự để đi giúp đỡ người bạn của Ông.

Yếu tố thứ 3 của tam quan là giá trị quan: Ông không coi trọng lợi ích hơn danh dự, không coi trọng tiền bạc hơn gia đình, ông không coi trọng sự nghiệp hơn gia đình; nhưng ông coi trọng tính mạng và tình người hơn tất cả mọi thứ.

2. Chúng con đã học được gì từ Nhà trường?

Nhà trường hiểu rằng không phải những điều từ bên ngoài làm cho con người ô uế, mà là chính những điều bên trong xuất ra mới làm cho con người ra ô uế. Những điều bên trong chính là tam quan, Nhà trường đã giáo dục chúng con nhìn thế giới là phải làm điều tốt đẹp thì chúng con mới tìm được bình an trong tâm hồn. Nhà trường đã giáo dục chúng con nhìn cuộc sống con người là phải trao ban, là cho đi nụ cười, cho đi điều tốt đẹp. Nhà trường đã giáo dục chúng con phải đặt nhân phẩm, tính mạng, tình người lên trên tất cả của cải vật chất, giáo dục chúng con tâm hồn chúng con đặt ở đâu thì hạnh phúc chúng con ở đó. Chúng con có còn nhớ không?

3. Lời nhắn nhủ cuối

Đêm nay, khi những hàng ghế quen thuộc dần khép lại một năm học cuối cùng dưới mái trường này, Thầy muốn gửi đến chúng con đôi điều từ tận đáy lòng — không chỉ với tư cách là Chủ tịch Hội đồng trường, mà còn như một người đã được chứng kiến chúng con lớn lên từng ngày.

Có lẽ mai đây, khi bước qua cánh cổng trường lần cuối, chúng con sẽ nghĩ rằng mình đang rời khỏi một nơi chốn. Nhưng thật ra, các chúng con đang mang theo cả một quãng đời.

Chúng con mang theo tiếng trống trường mỗi sáng. Mang theo những lần kiểm tra đầy áp lực. Mang theo những ánh mắt động viên của thầy cô. Mang theo tình bạn tưởng chừng bình thường nhưng rồi sẽ trở thành ký ức quý giá nhất của tuổi trẻ.

Rồi sẽ có ngày giữa những bộn bề của cuộc sống, chúng con bất chợt nhớ về nơi này — nhớ một lớp học đầy nắng, nhớ một người bạn ngồi cạnh, nhớ một lời nhắc nhở từng thấy khó chịu nhưng hóa ra lại là điều yêu thương nhất.

Người ta thường nói: “Giáo dục không phải là đổ đầy một chiếc bình, mà là thắp lên một ngọn lửa.” Và Thầy tin rằng, trong mỗi chúng con hôm nay đã có một ngọn lửa như thế — ngọn lửa của tri thức, của lòng nhân hậu, của khát vọng sống có ý nghĩa.

Điều quan trọng nhất mà nhà trường mong chúng con mang theo không phải chỉ là điểm số hay thành tích, mà là nhân cách, lòng tử tế và khả năng đứng dậy sau những lần vấp ngã, hay không kêu ngạo khi có những chiến thắng triền miên.

Cuộc đời phía trước sẽ không luôn dễ dàng. Sẽ có những ngày chúng con nghi ngờ chính mình. Sẽ có những lần thất bại, cô đơn, chênh vênh. Nhưng xin hãy nhớ: “Người mạnh mẽ không phải là người không bao giờ gục ngã, mà là người biết đứng lên sau mỗi lần ngã xuống.”

Chúng con không cần phải trở thành người giỏi nhất. Nhưng hãy trở thành người biết yêu thương, biết sống trung thực và biết cống hiến. Bởi cuối cùng, điều làm nên giá trị của một con người không phải họ đi được bao xa, mà là họ đã sống như thế nào trên hành trình ấy.

Với chúng con lớp 9, Phía trước là một cánh cửa mới của tuổi trưởng thành. Hãy bước đi với sự can đảm và niềm tin vào bản thân.

Với chúng con lớp 12, Hôm nay có thể là lời tạm biệt với mái trường phổ thông, nhưng không phải là kết thúc của việc học. Cuộc sống sẽ tiếp tục dạy chúng con bằng những bài học lớn lao hơn rất nhiều. Hãy giữ mãi trái tim biết mơ ước và tinh thần không ngừng học hỏi.

Thầy cảm ơn chúng con. Cảm ơn vì đã làm nên tuổi trẻ của ngôi trường này bằng tiếng cười, bằng nhiệt huyết, bằng cả những vụng dại rất đáng yêu. Mỗi thế hệ học sinh đi qua đều để lại dấu ấn riêng, và chúng con cũng vậy — rất đặc biệt, rất đáng nhớ.

Khi rời khỏi nơi đây, hãy luôn nhớ: Cánh cổng trường này có thể khép lại phía sau lưng chúng con, nhưng tình yêu thương của quý thầy cô, anh chị nhân viên dành cho chúng con sẽ không bao giờ khép lại.

Chúc chúng con đủ bản lĩnh để đối diện thử thách, đủ khiêm nhường để học hỏi, đủ tử tế để yêu thương, và đủ hạnh phúc để sống một cuộc đời thật đẹp.

Có được như thế thì chúng con, ba mẹ chúng con mới tự hào nói rằng: That’s life (Thế mới là sống) và mong rằng một tương lai không xa thượng đế, thế giới, đất nước sẽ ghi nhận “những phụng sự cho nhân loại” của chúng con.

Tạm biệt nhé — những cô cậu học trò của một thời thanh xuân rực rỡ.

Thân ái và tự hào